حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2331

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

ديوكاسّيوس گويد ، كه جنگ حرّان در اواسط سال 53 ق . م رويداد ، ولى اويد « 1 » ، كه يكى از نويسندگان قديم است ، تاريخ آن را در ماه ژون سال مذكور ( 10 خرداد - 10 تير ) ضبط كرده . نتايج جنگ حرّان نتايج اين جنگ براى پارتيها چنين بود : 1 - بين النهرين را تا انتهاى آن ، كه رود فرات است ، روميها گم كردند و متعلّق به پارت شد . 2 - ارمنستان تا مدّتى بكلّى از تحت نفوذ روميها بيرون آمد و تابع دولت پارت گرديد . 3 - تمام مشرق از اين فتح پارتيها متأثّر گرديد و تا اندازه‌اى بجنب‌وجوش آمد و يهوديها ، كه قيد خارجه را با سختى تحمّل ميكردند و از دست‌برد كراسّوس بذخاير معبدشان متنفّر و مغموم بودند ، اسلحه برداشتند ، ولى بايد گفت نتايجى ، كه از اين جنگ حاصل شد ، كمتر از اهميّت آن بود ، زيرا در اينوقت ميشد ، تمام آسياى صغير ، يعنى كاپادوكيّه و فريگيّه و كيليكيّه و ساير قسمتهاى آن را به حركت آورد و اگر چنين ميشد ، كار روميها در اين صفحات خيلى سخت ميگشت ، زيرا اين ممالك مهيّج بيطرف نمانده جنگ تعرّضى را پيش ميگرفتند و با اين‌حال معلوم است ، كه روم موقعش سخت ميشد و مجبور ميگشت آسيا را تخليه كند ، ولى اين نتيجه با اينكه طبيعى بود ، حاصل نشد ، جهت آن چيست ؟ جهت اين است ، كه در اين زمان پادشاهى مانند مهرداد ششم پنت وجود نداشت و ارد پادشاهى نبود ، كه بتواند چنين نهضتى را اداره كند . امّا در داخلهء پارت ، اين جنگ براى سورنا ، كه فاتح آن بود نتيجه معكوس بخشيد : بجاى اينكه ارد پاداشهاى خوب به او بدهد ، بنامش رشك برده نابودش كرد و پس از او دولت پارت سردارى بلياقت و رشادت او نيافت ، زيرا سيلّاك ، كه پس از او ميآمد ، كار نمايانى در جنگ پارتيها با كراسّوس نكرده بود . ارد حق‌ناشناسى غريبى نسبت به سورنا بروز داد بخصوص ، كه او مهرداد سوّم اشكانى را شكست داده ارد را بر تخت نشانيده بود . سورنا مظلوم واقع شد ، ولى در تاريخ ايران

--> ( 1 ) - Ovide .